Dostoyevski

Dostoyevski okumak zaten başlı başına ruhsal bir sınavken, onu bir de Kristeva gibi dev bir psikanalistin ve dilbilimcinin gözünden okumak… Bu, edebiyat okumasından ziyade bir zihin ameliyatı gibiydi benim için. Kristeva, bizi Dostoyevski’nin o meşhur yeraltı dünyasına indirip; inancın, suçun, iğrençliğin ve çok sesliliğin anatomi dersini veriyor.

Dostoyevski’nin bir hikaye anlatıcısından çok daha fazlası olduğu malum. O sadece hikaye anlatmıyor, insanın en karanlık köşelerindeki o “konuşulamayanı” dile döküyor. Kristeva ise bu dökülenleri toplayıp modern insanın krizlerine ışık tutuyor. Raskolnikov’un baltası ya da Karamazovların baba katli, bu kitapla birlikte sadece birer olay örgüsü olmaktan çıkıp insanın varoluşsal sancılarının birer sembolüne dönüşüyor.

Dostoyevski’yi okumak bir derya ise, Kristeva’nın gözünden Dostoyevski okumak o deryanın en dibindeki basınçlı suya dalmak gibidir. Kabul etmeliyim ki; Kristeva’nın dili oldukça ağdalı, katmanlı ve akademik bir zırhla kaplı. Eğer psikanaliz, göstergebilim veya yapısalcılık gibi alanlara dair bir ön hazırlığınız yoksa, kendinizi her cümlede sözlüğe ya da ansiklopediye bakarken bulabilirsiniz. Kristeva; Freud’un ‘tekinsizlik’ kavramından Lacan’ın ‘dil’ kuramlarına kadar geniş bir teorik arka planı metne nakşediyor. Bu yüzden bu kitap, sadece bir ‘edebiyat incelemesi’ olmasının ötesinde sabır, odaklanma ve belirli bir kuramsal birikim isteyen zihinsel bir maraton. Eğer bu donanımla yaklaşırsanız, yazarın size sunduğu o derinlikli analizlerin her bir parçası zihninizde devasa bir yapbozun parçaları gibi yerine oturmaya başlıyor.