“Sevgili Bay Germain,”

Albert Camus’nun Cezayir’deki öğretmeni Louis Germain’la yirmi adet mektuplaşmalarının ve son bölümde de Camus’nun tamamlanmamış romanı İlk Adam’ın “Babanın Peşinde” başlıklı bölümünden alınan “Okul” adlı metninin yer aldığı bu yayından bir mektup okuru olarak oldukça keyif aldım. Ayrıca kitabın sonundaki metin de bir o kadar ilginçti.
Germain’in ilk mektubundaki hitap çok çarpıcı:

“Sevgili küçüğüm,” diye başlıyor. Aradan geçen yıllara rağmen değişmeyen bir ses tonu bu. Öğretmenin gözünde öğrenci büyümüyor; sadece mekan olarak uzaklaşıyor. Mektubun ilerleyen satırlarında ise şu cümle dikkat çekiyor:
“…elde ettiğin gurur verici başarıları takip ediyorum.”
Bu cümlede abartı yok, gösteriş yok. Sadece uzaktan, sessiz bir takip var. Bu bile tek başına bir öğretmenin öğrencisiyle kurduğu bağın ne kadar kalıcı olabileceğini gösteriyor.
Camus’nun cevabında ise başka bir ruh hâli var. Daha yorgun, daha dağınık ama hâlâ bağlı:

“Uzun Amerika seyahatinden sonra Paris’ten uzaklaşmaya, istirahate olmasa da en azından sessizliğe ihtiyacım vardı.”
Burada artık dünyaca tanınan bir yazar konuşuyor. Ama satır aralarında hâlâ o eski öğrenci seziliyor. Yoğunluk, yorgunluk, kaçma isteği… ve buna rağmen öğretmenine yazma ihtiyacı.
Söz konusu yazışmalar elbette büyük fikirler, felsefi tartışmalar ya da edebî iddialar içermiyor. Daha çok gündelik hayatın içinden geçen küçük ayrıntılar var. Bir sandık, bir adres, bir buluşma planı…

Mesela Germain’in şu teklifi:

“Burada bir sandığım var… belki senin şu iki şirin küçük çığırtkanının minik çamaşırlarına yarar.”
Bu satırda büyük bir jest yok. Ama içtenlik çok belirgin. Öğretmen-öğrenci ilişkisi yavaşça ailevi bir tona kayıyor.
Camus’nun 1952 tarihli mektubunda ise zamanın geçtiğini daha net hissediyoruz:

“Artık yaşlandı ve sevgili Belcourt’undan dışarı çıkmak istemiyor.”
Bu cümlede bir kabulleniş var. Hayatın akışı, yaşlılık, uzaklık… Hepsi sade bir dille geçiyor ama etkisi derin.

Germain’in yaptığı şey büyük bir kahramanlık gibi anlatılmıyor; ama sonuçları itibariyle öyle. Camus’nun hayatına baktığımızda, bu müdahalenin neye dönüştüğünü biliyoruz.
Mektuplarda dikkati çeken şey, Camus’nun öğretmenini hiçbir zaman “geçmişte kalmış biri” olarak görmemesi oldu. O bağ kopmuyor. Zayıflamıyor da. Sadece şekil değiştiriyor.
Camus’nun mektupları bu anlamda bir teşekkür metni gibi okunabilir. Ama daha yakından bakınca, aslında bir hatırlama çabası. Kendi hikâyesinin başlangıç noktasına dönme isteği.

Kitabın sonuna eklenen İlk Adam romanından “Okul” bölümü ise bütün bu mektupları başka bir düzleme taşıyor.