Hay Bin Yakzan'ı Okumak

Avner Ben-Zaken’in Hay bin Yakzan’ı Okumak kitabı bir metnin kendi dünyasından çıktıktan sonra başına neler gelebileceğini anlatan bir eser.

Ben-Zaken, İbn Tufeyl’in hikâyesinin Avrupa’ya ulaşmasını basit bir “çeviri tarihi” olarak ele almıyor elbette. Metnin farklı dönemlerde nasıl okunduğunu, kimlerin ondan ne anladığını, Hristiyan ve Yahudi düşüncesinde hangi tartışmaların içine çekildiğini ve hatta neden zaman zaman sakıncalı görülüp yasaklandığını izliyor. Bu açıdan bakınca Hay bin Yakzan, tek bir yazara ve tek bir geleneğe ait olmaktan çıkıp yüzyıllar boyunca yeniden anlamlandırılan bir metne dönüşüyor. Bir metnin etkisi, ne söylediğiyle değil, başka dünyalarda nasıl okunduğuyla da belirleniyor, kanımca…İbn Tufeyl’in 12. yüzyılda kaleme aldığı bir hikâyenin yüzyıllar sonra Avrupa’daki dinî, felsefi ve entelektüel tartışmaların parçası hâline gelmesi gerçekten hayranlık uyandırıcı.

Üstelik Ben-Zaken’in bütün bunları oldukça sürükleyici bir anlatımla vermesi kitabı benim için ayrıca keyifli kıldı. Hay bin Yakzan’ı okumuş olmakla, onun dünya düşünce tarihindeki yolculuğunu öğrenmiş olmak arasında ciddi bir fark olduğunu hissettim. Bu kitap o yolculuğu görünür kılıyor.